Wprowadzenie
Gnidosz dwubarwny (Pedicularis oederi Vahl.) to interesujący gatunek rośliny należący do rodziny zarazowatych. Jego unikalna nazwa łacińska, pochodząca od słowa „pedis”, co oznacza wesz, wskazuje na historyczne zastosowanie tej rośliny w walce z wszami. Dawniej odwar z gnidosza stosowano jako środek do tępienia tych pasożytów. Nazwa gatunkowa „oederi” jest hołdem dla niemieckiego botanika Oedera. Polska nazwa gatunkowa, jak i jej dwubarwne kwiaty, przyciągają uwagę miłośników flory Tatr, w których to górach roślina ta występuje.
Rozmieszczenie geograficzne
Gnidosz dwubarwny jest gatunkiem roślinnym o szerokim zasięgu geograficznym. Można go spotkać w Azji, Ameryce Północnej, a także w Europie, gdzie występuje w Alpach, górach Półwyspu Bałkańskiego oraz w Karpatach. W Polsce roślina ta jest ograniczona wyłącznie do Tatr, gdzie wszystkie jej stanowiska znajdują się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego. W tym regionie gnidosz dwubarwny uznawany jest za roślinę średnio pospolitą, a miejscami nawet pospolitą. Jako gatunek rodzimy, odgrywa ważną rolę w lokalnym ekosystemie górskim.
Morfologia gnidosza dwubarwnego
Łodyga
Łodyga gnidosza dwubarwnego jest prosta i nie rozgałęziająca się, osiągając wysokość od 5 do 20 cm. Charakteryzuje się zgrubiałą nasadą otoczoną kilkoma łuskami. W dolnej części łodyga bywa naga, natomiast górna część może być rzadko owłosiona, co nadaje jej specyficzny wygląd.
Liście
Liście tej rośliny mają sinawozielony kolor i lancetowaty kształt. Są pierzastosieczne lub pierzastodzielne, a ich odcinki są podwójnie karbowane z tępych wierzchołkach. Te cechy morfologiczne sprawiają, że gnidosz dobrze przystosowuje się do górskich warunków atmosferycznych oraz podłoża.
Kwiaty
Kwiaty gnidosza dwubarwnego są zebrane w gęsty, szczytowy kłos i mają grzbiecisty kształt, wyrastając w kątach przysadek. Dwuwargowy kielich składa się z pięciu nierównych ząbków, które są odgięte na szczycie i nie są rozcięte. Korona kwiatu ma długość od 12 do 20 mm; dolna warga jest trójłatkowa, natomiast górna dwułatkowa i tworzy charakterystyczny dzióbek. Kwiaty mają dwubarwną barwę – jasnożółtą z czerwoną plamą na górnej wardze, co czyni je atrakcyjnymi dla owadów zapylających.
Owoc
Owocem gnidosza dwubarwnego jest torebka o długości około 1,5 cm, zakończona dzióbkiem. Wewnątrz znajdują się jasnobrunatne nasiona, które są niezbędne do rozmnażania rośliny oraz jej dalszego rozwoju na obszarach górskich.
Biologia i ekologia
Gnidosz dwubarwny to bylina kwitnąca od czerwca do sierpnia. Roślina ta jest owadopylna i pełni rolę półpasożyta, pasożytując na korzeniach innych roślin. Dzięki temu może czerpać składniki odżywcze niezbędne do swo
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).