Synagoga reformowana w Preszowie
Synagoga reformowana w Preszowie to zabytkowy obiekt, który odzwierciedla bogatą historię Żydów w tym mieście. Usytuowana przy ulicy Konštantínova 7, jest znana również jako „Mała synagoga” lub „synagoga neologiczna”. W odróżnieniu od Wielkiej synagogi, która służyła gminie ortodoksyjnej, synagoga reformowana stanowi symbol postępu i adaptacji tradycji żydowskich do współczesnych warunków. W artykule przyjrzymy się historii, architekturze oraz znaczeniu tego obiektu w kontekście lokalnej kultury.
Historia synagogi reformowanej
Historia synagogi w Preszowie sięga początku XIX wieku. W 1830 roku, mimo oporu ze strony rady miejskiej, Żydzi zdołali utworzyć własną gminę wyznaniową. W połowie XIX wieku liczba Żydów w Preszowie wzrosła do około 200 osób. Leo Hollander, pierwszy przełożony gminy, odegrał kluczową rolę w budowie wspólnoty żydowskiej. Jego determinacja w walce o równe prawa dla Żydów w cesarstwie austriackim oraz zaangażowanie w budowę synagogi przyczyniły się do rozwoju lokalnej społeczności.
W latach 30. XIX wieku Hollander udostępnił swój dom na potrzeby modlitw. To wydarzenie zapoczątkowało inicjatywę budowy pierwszej synagogi w latach 1847-1849. Wspierał go dr Solomon Marcus Schiller-Szinessy, rabin oraz profesor języka hebrajskiego. Jego działalność była szczególnie istotna, zwłaszcza po jego emigracji do Anglii, gdzie zyskał uznanie na uniwersytecie w Cambridge.
W 1887 roku synagoga spłonęła podczas wielkiego pożaru miasta. Na jej miejscu powstał nowy budynek dzięki funduszom zgromadzonym przez rabina Schillera-Szinessyego. Pomimo że gmina reformowana była mniej liczna od ortodoksyjnej, jej wpływy były znaczące. Gmina ortodoksyjna zbudowała swoją bożnicę dopiero w latach 1897-1898.
Przed wybuchem II wojny światowej populacja Żydów w Preszowie wynosiła co najmniej 4500 osób. Po wojnie liczba ta drastycznie spadła, a do 1989 roku pozostało jedynie około 60 Żydów. Gmina reformowana nie wznowiła swojej działalności po wojnie, a miasto przejęło budynek synagogi. Obecnie (stan na 2018 rok) mieści się tam sklep z meblami i wyposażeniem kuchennym.
Architektura synagogi
Budynek synagogi reformowanej charakteryzuje się prostokątnym rzucie z nieco szerszą częścią frontową. Front jest trójosiowy, a środkowa oś jest lekko wysunięta do przodu tworząc ryzalit, który jest podkreślony przez dwa masywne pilastry. Zewnętrzne ściany pokryte są boniowaniem, a sam budynek ma dwie kondygnacje zakończone fryzami arkadkowymi.
Wnętrze synagogi przeszło wiele zmian i przebudów na przestrzeni lat. Pomimo tych modyfikacji nadal można dostrzec cechy architektoniczne typowe dla synagog reformowanych oraz wpływy neoklasycyzmu.
Obok synagogi znajduje się piętrowy budynek dawnej elementarnej szkoły izraelickiej. Dziś mieści się tam restauracja, co świadczy o dalszym rozwoju tej części miasta oraz próbie zachowania pamięci o dawnych tradycjach żydowskich.
Znaczenie kulturowe i historyczne
Synagoga reformowana w Preszowie jest nie tylko ważnym element
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).